به گزارش انعکاس بناب، هنر مس و مسگری، از صنایع دستی بومی و سنتی کهن شهرستان بناب بوده و هست  که کم کم به دلیل کم توجهی و برخی مشکلات رو به فراموشی می رود و لازم است که برنامه ای ویژه جهت حمایت و شکوفایی این هنر تنظیم و اجرا شود.

بازار مسگران بناب که به “مسگر بازاری” معروف است. امروزه دیگر از هیاهوی این صنعت خبری نیست و دیگر نشانی از مسگرانی که با چکش های بلند و خاص مس ها را کوبیده و تشت، آفتابه، لگن و دیگ در ابعاد مختلف می ساختند در این بازار نیست و اکثر هنرمندان این صنعت یا فوت شده اند و باقی مانده ها با ناامیدی صبح ها را شب می کنند.

اگر بخواهی اطلاعاتی از مسگرهای بنابی  کسب کنی بی تردید بازار مسگرها اولین مکانیست که به سراغش می روی. ما هم بدون تعلل مستقیم به “مسگر بازاری” رفتیم، این بازار تاریخی در خیابان با هنر این شهر در میان مغازه ها و ساختمان جدید در نقطه تقریبا کوری قرار گرفته است ولی به هر حال همه مردم بناب با شنیدن صدای چکش کاری از این بازارچه قدیمی دوباره به یاد مس و صنعت مسگری می افتند.

در ابتدای ورود به این بازار متوجه نبود رفت و آمد و هیاهوی مردم در این بازار شدیم و سراغ مغازه های مسگری این بازار را گرفتیم و با وجود اینکه ابتدا تا انتهای این بازارچه را گشتیم تنها تعداد محدودی مغازه مسگری را دیدیم که صاحبان آن ها با چهره ای نگران  بر روی نیمکتی جلوی مغازه خود نشسته بودند و انگار از صبح زود خرید و فروشی نداشتند.

در حالی که قدم زنان بازار مسگران بناب که سکوت بر آن غالب شده بود را می گشتیم ناگهان صاحب یکی از مغازه های مسگرها متوجه حضور ما شده بود جلوی مغازه آمد و انگار متوجه شده بود ما برای بررسی و تهیه گزارش از وضیعت صنعت مسگری به این بازار آمده ایم و ما هم پای درد و دل این مسگر قدیمی بنابی نشستیم.

گران شدن بیش از اندازه مس یکی از علت های اصلی رکود این صنعت

آقای حسن آورم در معرفی خود گفـت: متولد سال ۱۳۴۳ هستم و حدود ۲۷ سال است در صنعت مسگری مشغول کارم و تا بحال صنعت مس را در چنین رکودی ندیده بودم و انگار این صنعت در حال فراموش است.

این صنعتگر مس در حالی که به خلوتی بازار مسگران اشاره می کرد،گفت: فکر کنم نیازی به توضیح نیست، نگاهی به بازار بیاندازید همه چیز این کار و حرفه را می توانید دربیاورید، می توانید به راحتی بفهمید که الان مسگری در این شهرستان در چه وضعیت اسفباری قرار گرفته است.

وی گران شدن بیش از حد مس را یکی از علت های اصلی رکود این صنعت دانست و گفت: در قدیم من پارچ مسی را که حدود ۱۸۰۰ تومان می فروختم الان حدود ۱۰۰ هزار تومان باید بفروشم که با توجه به وضعیت مالی مردم پرداخت چنین مبالغی سخت است.

حاج حسن با نگاهی تأسف بار ادامه داد: آذربایجان شرقی قطب معادن مس در کشور است و بجای اینکه این فلز در این استان ارزان تر باشد گران تر هم است و ما مجبوریم ورقه های مسی را از استان هایی مانند زنجان و یا اصفهان خریداری کنیم.

او که از علت های اصلی رکود صنعت مسگری صحبت می کرد با نگرانی از روزهای پایانی این صنعت در بناب خبر داد و گفت: صنعتگران قدیمی مس در این شهرستان اکثراً مرحوم شده اند و جوانان امروزی این حرفه را چندان بلد نیستند و همین موضوع باعث می شود کم کم این صنعت در بناب به تاریخ بپیوندد.

با حاج حسن آورم خداحافظی کردیم و چند قدم جلوتر مغازه باریکی را دیدیم که پدری پیر به همراه یک جوان در حال چکش زنی پارچی مسی هستند که تصمیم گرفتیم با این دو عزیز مسگر حرف بزنیم.ابتدا که وارد مغازه شدیم مرد پیر به دلیل تمرکز در چکش زدن متوجه حضور ما نشد ولی فرد جوان او را متوجه حضور ما کرد.

در اتحادیه مسگران بناب بجای پروانه مسگری پروانه آلومینیوم کاری صادر می کنند!

حاج علی فکوریان متولد ۱۳۱۸ یکی از قدیمی ترین صنعتگران مس در بناب با تعجب و مظلومیت خاصی به دوربین ما نگاه کرد و گفت: شما خبرنگارید؟ ما هم در جواب در مورد کار و هدف از آمدن خود به مغازه اش را توضیح دادیم و از او خواستیم در مورد صنعت مسگری با ما صحبت کند که او با لبخند گفت: هر سوالی دارید بگید تا جواب بدم.

در مورد کار و حرفه اش سوال می کنیم، حاج علی جواب می دهد: این صنعت قبلا بیشتر به صورت دستی انجام می شد اما به مرور زمان و پیشرفت علم دستگاههای به بازار و این صنعت آمدند که حتی کارهای حکاکی بر روی مس را اتوماتیک انجام می دهند.

حاج علی می گوید: زمانی این بازار سوت و کور، شلوغ بود و رفت و آمد زیادی داشت. معمولا روستاییان و مردم شهرهای دیگر به این بازار می آمدند و ظرف مسی نو می خریدند و یا اینکه ظروف مسی کهنه خود را با نوی آن عوض می کردند.

این پیرمرد صنعت مسگری بناب در مورد فواید این فلز از نظر پزشکی گفت: سایر فلزات مانند آلومینیوم و استیل در کیفیت غذا تأثیر می گذارند و در برخی مواقع موجب بروز برخی بیماری ها می شوند اما فلز مس نه تنها بیماری ایجاد نمی کند بلکه مدت زمان نگهداری غذا را بالاتر می برد و خودش هم عمر بیشتری نسبت به آهن، و آلومینیوم دارد.

پسر آقای فکوریان که در کنار پدر مشغول کار مسگری در این بازار بود از اتحادیه مس گران در این شهرستان گلایه کرد و گفت: برخی آقایانی که هیچ شناختی از این صنعت ندارند این اتحادیه را اداره می کنند و بجای صدور پروانه کسب برای مس گران پروانه آلومینیوم کاری صادر می کنند.

این مسگر بنابی بی توجهی مسئولان به این صنعت را تعجب آور عنوان کرد و گفت: بیشتر هنرمندان و صنعتگران مسگری بناب حالا مرحوم شده اند و یکی دو نفر مثل پدر من باقی مانده اند که آنها هم دیگر پیر شده اند و دیگر توان کار کردن ندارند. فرزندان و نسلهای بعد صنعتگران هم به خاطر شرایط بد و عدم حمایت از این صنعت، دنبال این حرفه نرفته اند و با خنده می گوید ما چندتا برادر هم که راه پدرمان را رفتیم حالا بیکار و ناامید از مسگری هستیم.

از حاج علی فکوریان و پسرانش خداحافظی کردیم و در راه برگشت از بازار، فردی پیش ما آمد و انتهای بازار مسگران را نشان داد و گفت: آنجا یک مغازه است که نسل در نسل کار مسگری انجام می دهند و می تواند چیزهای جالبی از این صنعت به شما بگویید و این شد که ما به سراغ حاج داود آقایی مسگر و معلم بنابی رفتیم و پای صحبت با او نشستیم.

مسئولان برای حفظ این صنعت باید کارگاه آموزشی دایر کرده و از این صنعت و هنرمندان آن حمایت کنند

در انتهای بازار مسگران، بازاری به نام بازار حاج تقی وجود دارد که مغازه حاج داود مسگر در ابتدای بازار حاج تقی می باشد، ابتدا که به مغازه او رسیدیم دیدم که صدای چکش کاریش اطراف مغازه را گرفته و وقتی وارد مغازه شدیم مشغول مرمت یک سماور مسی بود و بلافاصله به ما نگاه کرد و گفت: “امریز اولسون” (کاری داشتید).داخل رفتیم و در مورد  کارمان توضیح می دادیم  و سر صحبت را باز کردیم.

آقای داود آقایی در مورد صنعت مسگری گفت: این صنعت با گسترش ظروف پلاستیکی، تفلون و آلومینیوم در حال فراموشی است و با توجه به اینکه فلزات دیگر که گفتم ارزانتر هستند بیشتر مورد توجه مردم قرار می گیرند و مس به دلیل گران بودن از توان خرید مردم خارج شده است.

این مو سفید حوزه صنعتگری مس بناب از فواید  فلز مس در زندگی روزمره صحبت کرد و گفت: آب شرب در ظروف پلاستیکی، آهنی و غیر زود اکسیده و بوی بدی می گیرد اما اگر در پارچ مسی آب را نگهداری کنیم نه تنها بو و مزه آن تغییر نمی کند بلکه تسویه نیز می شود و می توان در ظروف مسی آب و غذا را مدت بیشتری نگه داری کرد.

حاج داود طعنه ای هم به مسئولین می زند و ادامه می دهد: شاید زیاد وقت نداشته باشیم که از هنرمندان قدیمی معدودی که زنده اند استفاده کنیم و بهره ببریم، کار سختی نیست که کارگاه آموزشی دایر کنند و از این صنعتگران و هنرمندان حمایت کنند تا هم این صنعت احیا شود و هم اینکه هنرمندان جدیدی در این حرفه آموزش داده شوند تا شاهد نباشیم بیشتر مسگران این بازار کرکره های مغازه های خود را پایین کشیده و رمقی برای ادامه این صنعت نداشته باشند.

وی ادامه داد: چند سال پیش به اداره میراث فرهنگی بناب رفتم و گفتم من صنعتگر حوزه مسگری و معلم هستم و اینجا آمده ام که پیشنهاد بدم با کمک شما صنعت مسگری را به جوانان و علاقه مندان آموزش بدهم، ابتدا آن ها قبول کردند اما بعداً در مورد خرید وسایل آموزش و دستمزد آموزش با مشکل برخورد کردند و از قبول این پیشنهاد منصرف شدند.

حاج داوود ظرف دیزی مسی را به ما نشان داد و گفت: این ظرف را خودم ساختم که در سال ۱۳۹۴  از طرف سازمان میراث فرهنگی کشور به ظرف دست ساز من “نشان ملی مرغوبیت صنایع دستی” دادند اما بعد از آن حمایتی دیگری از من  در حوزه مسگری نشد.

این معلم و مسگر بنابی در پایان از مسئولان صنایع دستی خواست، نگذارند این هنر که سالیان سال در این شهرستان دارای اعتباری بود به راحتی به فراموشی سپرده شود و با حمایت در تهیه وسایل اولیه برای تولید کنندگان، احیای بازار و تشویق مردم در حمایت از این صنعت نگذارند مانند دهها صنعت سوخته دیگر در شهرستان و استان در اوج مظلومیت قرار گیرد.

نگاهی به اسامی برخی از هنرمندان مسگری بناب از گذشته تا به حال

از هنرمندان مسگر بناب از قدیم الایام تا عصر حاضر می توان به اشخاص زیر اشاره نمود که برخی از آنها هم اکنون در قید حیات می باشند: عبدالعلی خلیجی، رضا قلی دژبان، زین العابدین لطیفی، صادق جعفر پور، عاشیق اوغلی حاجی محمود، مشهدی ید الله مسگری، حاج عبّاس مسگری، میرزاقاسم،حاج علی فکوریان، حاج محمود مسگری، برادران فعال پور، ابراهیم افروشته، حاج ابراهیم، حاج قلی راکعی، داود آقایی، حاج محمود شعیبی، حاج احمد شعیبی، حاج حسن آورم، حاج کریم اعرابی و دیگر افرادی که متأسفانه نتوانستیم نامی از آنها در این گزارش ببریم.

در پایان امیدواریم مسئولان برنامه های جدیدی در مورد این صنعت گران بها در حوزه هایی مانند آموزش به علاقه مندان، نمایش و تبلیغ این هنر و کمک به فروش وسایل مسی در بازار و برجسته کردن آن در نمایشگاه هایی مانند نمایشگاه کباب در کنار سایر صنایع دستی پیش بینی کنند تا شهرستان بناب همچنان یکی از قطب های صنعت مس در استان باقی بماند.

تصاویر بیشتر از گزارش صنعت مسگری بناب؛

انتهای گزارش/ داودزیبائی