عراقچی در نخستین سفر خود پس از تفاهم خاتمه جنگ، بغداد را به عنوان مقصد نخست انتخاب کرد؛ انتخابی که بیش از هر چیز، اهمیت جایگاه عراق در سیاست منطقه‌ای جمهوری اسلامی ایران و نقش این کشور در تحولات امنیتی آینده را نشان می‌دهد.

بغداد؛ نخستین مقصد پس از جنگ

وزیر امور خارجه کشورمان در نشست خبری مشترک با فؤاد حسین، همتای عراقی خود، نخستین هدف این سفر را قدردانی از مواضع دولت و ملت عراق در حمایت از جمهوری اسلامی ایران در جریان تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی عنوان کرد.

عراق در طول جنگ، ضمن محکوم کردن تجاوز نظامی، تلاش کرد از تبدیل شدن خاک این کشور به عرصه درگیری جلوگیری کند و همزمان بر ضرورت حفظ ثبات منطقه تأکید داشت؛ موضعی که اکنون از نگاه تهران، سرمایه‌ای مهم برای توسعه همکاری‌های آینده محسوب می‌شود.

یکی دیگر از محورهای اصلی سفر، تبریک رسمی جمهوری اسلامی ایران به دولت جدید عراق به ریاست «علی فالح الزیدی» بود.

عراقچی در دیدارهای جداگانه با نخست‌وزیر، رئیس‌جمهور، رئیس مجلس، مشاور امنیت ملی و دیگر مقام‌های عالی‌رتبه عراق، بر گسترش همکاری‌ها در حوزه‌های سیاسی، اقتصادی، امنیتی، تجاری، فرهنگی و مردمی تأکید کرد.

پیام مشترک تمامی این دیدارها، حمایت تهران از ثبات سیاسی عراق و آمادگی برای ارتقای روابط راهبردی میان دو کشور بود.

تنگه هرمز؛ مهم‌ترین پیام امنیتی سفر

شاید مهم‌ترین بخش اظهارات وزیر امور خارجه کشورمان به موضوع تنگه هرمز مربوط می‌شد. عراقچی برای نخستین بار به‌صورت رسمی اعلام کرد که بر اساس تفاهمات پایان جنگ، مسئولیت مدیریت و بازگشایی کامل تردد دریایی در تنگه هرمز بر عهده جمهوری اسلامی ایران قرار گرفته و هیچ کشور یا نهاد دیگری در این زمینه مسئولیتی ندارد.

وی همچنین هشدار داد هرگونه مداخله خارجی یا ایجاد سازوکارهای موازی، تنها موجب افزایش تنش و تأخیر در بازگشت شرایط عادی خواهد شد.

این موضع، نشان‌دهنده تلاش تهران برای تثبیت جایگاه خود در ترتیبات امنیت دریایی منطقه و جلوگیری از ورود بازیگران فرامنطقه‌ای به این حوزه است.

از پایان جنگ تا امنیت جمعی منطقه

عراقچی در بغداد تنها درباره اجرای تفاهمات پایان جنگ سخن نگفت؛ بلکه افق جدیدی از نظم امنیتی منطقه را نیز ترسیم کرد.

وزیر امور خارجه با اشاره به تجربه جنگ اخیر، تأکید کرد زمان آن رسیده که کشورهای منطقه بدون حضور قدرت‌های خارجی، سازوکار مشترکی برای تأمین امنیت خلیج فارس ایجاد کنند.

در همین چارچوب، تهران از پیشنهاد فؤاد حسین برای آغاز گفت‌وگو میان ایران، عراق و کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس استقبال کرد؛ پیشنهادی که در صورت تحقق، می‌تواند آغازگر روندی تازه در معادلات امنیتی منطقه باشد.

دیپلماسی فشرده بغداد

برنامه فشرده وزیر امور خارجه ایران در بغداد نیز بیانگر اهمیت این سفر بود.

عراقچی علاوه بر دیدار با فؤاد حسین، با علی فالح الزیدی نخست‌وزیر عراق، نزار آمیدی رئیس‌جمهور، هیبت الحلبوسی رئیس مجلس، قاسم العبودی مشاور امنیت ملی، احسان العوادی رئیس دفتر نخست‌وزیر و رئیس کمیته عالی برگزاری مراسم تشییع و همچنین استاندار کربلا دیدار و گفت‌وگو کرد.

در تمامی این دیدارها علاوه بر روابط دوجانبه، اجرای تفاهمات پایان جنگ، امنیت مرزها، مقابله با تروریسم، آینده امنیت منطقه و توسعه همکاری‌های اقتصادی مورد بررسی قرار گرفت.

تشییع رهبر شهید؛ نماد همبستگی دو ملت

یکی دیگر از محورهای مهم سفر عراقچی، هماهنگی برای برگزاری مراسم تشییع پیکر رهبر شهید انقلاب اسلامی در شهرهای بغداد، کاظمین، کربلا و نجف بود.

وزیر امور خارجه ضمن قدردانی از دولت عراق به دلیل تشکیل ستاد ویژه هماهنگی این مراسم، از آمادگی میلیون‌ها نفر از مردم عراق برای حضور در این آیین خبر داد.

از منظر تهران، برگزاری این مراسم صرفاً یک رویداد مذهبی نیست، بلکه نمادی از پیوند تاریخی، فرهنگی و سیاسی دو ملت ایران و عراق محسوب می‌شود.

عراق؛ حلقه اتصال دیپلماسی منطقه‌ای

در جریان دیدارهای بغداد، عراقچی بار دیگر بر ضرورت جلوگیری از استفاده کشورهای منطقه از قلمرو خود برای اقدامات نظامی علیه ایران تأکید کرد؛ موضوعی که در شرایط جدید امنیتی منطقه، اهمیت ویژه‌ای یافته است.

در مقابل، مقام‌های عراقی نیز ضمن اعلام حمایت از جمهوری اسلامی ایران، بر توسعه همکاری‌های امنیتی، مبارزه با تروریسم و حفظ ثبات منطقه تأکید کردند. این همگرایی نشان می‌دهد بغداد همچنان یکی از مهم‌ترین شرکای راهبردی تهران در معادلات غرب آسیا باقی مانده است.

سفر عراقچی به بغداد را نمی‌توان صرفاً یک سفر دوجانبه یا تشریفاتی ارزیابی کرد بلکه این سفر در عمل آغاز مرحله جدیدی از دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران پس از تفاهم پایان جنگ محسوب می‌شود؛ مرحله‌ای که سه محور اصلی آن شامل تثبیت تفاهمات پایان جنگ، جلوگیری از بازتولید بحران‌های امنیتی و حرکت به سمت شکل‌گیری یک معماری امنیتی منطقه‌ای بدون مداخله قدرت‌های فرامنطقه‌ای است.

همزمان، انتخاب عراق به عنوان نخستین مقصد خارجی وزیر امور خارجه پس از جنگ، پیام روشنی درباره جایگاه راهبردی بغداد در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران دارد؛ پیامی که نشان می‌دهد تهران، عراق را یکی از مهم‌ترین بازیگران در معادلات آینده امنیت و ثبات منطقه می‌داند.